Ondernemers zijn in essentie genomen ambitieuze mensen. Dromers die het vermogen hebben om gedachtegoed om te zetten in iets tastbaars. Je zou kunnen zeggen dat deze eigenschap schuilhoudt in ieder mens, maar dit erkennen wordt nog veelvuldig tegengehouden door gewichtige sluiers van angst en zelfafwijzing. De mens heeft echter van nature een neiging om te groeien en te manifesteren. Lichamelijk sowieso, maar geestelijk ook. We groeien naar betere versies van onszelf en doen ervaringen op in het leven om alsmaar bewuster te worden. Om bewust te worden gebruikt de mens ervaringen in het leven.

Groeien als mens en rijke ervaringen opdoen betekent ook nieuwe – al dan niet risicovolle – wegen bewandelen. Je hoort mensen die op hun sterfbed liggen en resumerend terugkijkend op hun leven vaak zeggen dat ze meer uit het leven hadden willen halen en dat ze meer risico’s hadden durven nemen. Dat ze een leven geleid hadden zoals ze gedroomd hadden, meer hadden willen ervaren en zich niet conformeerde naar de status quo van hun respijt. Dat ze hun angsten die daar de oorzaak van zijn geweest de baas konden zijn en het leven in haar volle glorie konden ervaren. Zonder terughoudendheid.

Ondernemers hebben die sluiers van angst en zelfafwijzing reeds een beetje afgeworpen. Zij het dat ze op z’n minst erkend hebben dat het leven onzeker is, dat je laten leiden door angst en zelfafwijzing je ook niet verder brengt en dat je met een eigen onderneming immers net zoveel risico’s kunt lopen op teleurstelling en/of mislukking als onder contract staan bij een of ander concern. Dit contract wekt echter nog de indruk dat er tegemoetgekomen wordt aan de belangen van jou als werknemer, en zo enige garantie biedt. Maar zoals ik al zei, het risico is er niet minder om. Als je overbodig bent geworden, dan kan je net zo makkelijk op straat worden gezet als een ondernemer die omzet of winst misloopt en misschien wel failliet gaat. De veiligheid en zekerheid is daarom zeker niet groter. Het is slechts een kwestie van perceptie.

Het fundamentele verschil is dat een ondernemer zich vaak tot een vrij mens beschouwt. Vrij om volledige expressie te geven aan zijn of haar verlangen. Vrij om het leven volledig te omarmen en aan te gaan. Risico’s bewust aanvaardt. Maar daar waar een werknemer worstelt met het al dan niet opgeven van een baan met een zekere (schijn)zekerheid voor een onvoorspelbare, maar mens verrijkende, ervaring om ondernemer te zijn, daar worstelt een ondernemer ook met het al dan niet doorgroeien van zijn onderneming. Laatstgenoemde is misschien meer in staat om risico’s te aanvaarden, maar is daarentegen evengoed onderhevig aan een fenomeen wat hem in staat stelt te doen wankelen: angst.

Angst is als een paradox die tegen de natuurlijke neiging van het leven ingaat. In de Griekse mythologie is Phobos de personificatie van angst, welke afstamt van Ares (de god van de oorlog) en Aphrodite (de godin van de liefde). Angst is veelal de oorzaak van onbenut potentieel bij mensen en organisaties.

Phobos laat zich zwaar gelden in hoe mensen over aarde lopen. Mensen hebben angst voor het onzekere, angst om te verliezen, angst voor oordelen, angst voor mislukking, angst voor tekorten. Angst om dood te gaan. Het is een vreemd iets die angst. De mens laat zich erdoor lamleggen als het de boventoon voert. En het is nog zo een slechte raadgever. Zo nu ook wel blijkt in deze knotsgekke tijd, waarin de angst letterlijk regeert. Het blokkeert het potentieel van de mens en is zelfs in staat, als het moet, alles te vernietigen wat is opgebouwd en de mens terug te werpen in de tijd. Alsof ze er niet in geslaagd is om het spel van het leven op de juiste manier te spelen en daarom een nieuwe kans krijgt om het beter te doen, weer met een schone lei.

We leven in een wereld waarin de welvaart en het welzijn van de mens onderhevig is aan fluctuaties, dat is sinds mensenheugenis al zo geweest. We kunnen wel aannemen dat we er sterk op gedijen. Vanuit wat er bekend is in de geschiedenis van de mens zijn er diverse uiteenlopende beschavingen geweest, die elk in niet chronologische volgorde van tijd een hoger of lager bewustzijn hadden. Dit ging vaak weer gepaard met respectievelijk een lagere en hogere technische beschaving. Een beetje zoals het huidige Oosten kan worden vergeleken met het Westen. Elke beschaving had in haar periode haar lessen te leren, teneinde te kunnen groeien. Er zit een zeker evenwicht in.

Het duale bestaan brengt ons vooruit, zo kunnen we concluderen. Het zijn in mijn optiek echter twee zijden van dezelfde medaille. Het een kan niet zonder het andere. Groei kan niet bestaan zonder angst en angst bestaat niet zonder mogelijkheid tot groei. We hebben wat te verliezen. Het zou het leven eveneens onmogelijk maken als één van de twee zou ontbreken. Het is als Yin en Yang die de balans in evenwicht houdt. Dat is de paradox van het leven. Mensen voelen de behoefte om te groeien, en tegelijkertijd is er de angst die de groei afremt. Alles draait immers om behoud van het evenwicht. Net als de wet van behoud van energie er niks aan energie gecreëerd of vernietigd kan worden, maar dat dit slechts een andere vorm kan aannemen. Het behoudt de energie. Zo kan angst niet onttrokken worden aan het leven en is dit nodig om het leven te kunnen leiden. Het kan zich transformeren tot groei. Andersom leidt angst tot afremming van groei, als men groei als enig uitgangspunt neemt en de mogelijkheid tot reflectie wordt ontbeerd.

Hypothetisch gezien kan je dit misschien ook terugvinden in de Griekse mythologie. Phobos is immers de zoon van de godin van de liefde (Aphrodite), en misschien niet zonder reden en is hij minder bekeerd tot zijn vader dan we denken. Angst wordt vaak nog gezien als iets slechts, zoals Phobos vader is, maar als Phobos ook maar iets van zijn moeder in zich heeft, dan schuilt er misschien tevens in hem ook hoop of een aanzet om groei te stimuleren. Met andere woorden: angst is dan niet alleen stilstand en achteruitgang en moet als iets slechts worden gezien, maar angst biedt de kans om te groeien. Het is een kwestie van interpretatie.

Angst wordt (nog) niet vaak als een mogelijkheid tot groei gezien. Mensen die verstijven door angst raken vervolgens in paniek. Paniek is overigens de tweelingbroer van Phobos, Deimos. Ze complementeren elkaar. Vaak volgt het één uit het ander. De broertjes zijn de mens vaak te slim af. Maar onthoud daarentegen, dat ze beide zonen zijn van de godin van de liefde. Welke op haar beurt haar intrede kan doen om de balans weer te herstellen. Liefde is namelijk creërend.

Collectief heerst er ook veel angst. Neem bijvoorbeeld de overheid die zich nu ten doel stelt om een verplicht Corona vaccin (wereldwijd) tegen een schijnbaar dodelijk virus – hetgeen wordt veroorzaakt uit angst – in te voeren. Laat de tweelingbroer van Phobos zich er mee bemoeien en er ontstaat een paniekreactie die een perfecte cocktail vormt voor escalatie. Maar komen de gebroeders weer tot bedaren, dan kan de liefde (geërfd van hun moeder) die zij mogelijk evengoed vertegenwoordigen haar intrede weer doen om het evenwicht te herstellen.

De mensheid komt tot collectief ontwaken. Het maakt ons weer bewust in een vierde generatie van industrialisatie, waarin we ons blind hebben gestaard op eindeloos groeipotentieel, dat het leven meer is dan alleen maar groeien in de breedste zin van het woord. De angst en de paniek zijn nodig om de orde weer te herstellen. Als er maar acht wordt geslagen op de andere kant van de medaille.

Terugkerend naar de werknemer en de ondernemer, die beide in de greep van Phobos zitten, is het dus ook voor hen een ideaal tijdstip om een moment van bezinning in te lassen. Om zich ervan te gewaarworden dat zij in een tijd hebben geleefd waarin er veel mogelijk is geweest. Waarin dromen gerealiseerd konden worden. Maar dat de balans vroeg of laat hersteld moet worden. Dat angst om zich heen grijpt ter moment van bezinning. In die bezinning is bewustwording mogelijk. Kun je je afvragen waarom je wilt ondernemen, op basis van welke grondslagen en dat de angst die je ervaart om de stappen te zetten slechts nodig zijn om je af te vragen waarom je het wel of juist niet moet doen. Zelfde geldt voor de ondernemer die door wil groeien. Angst zet de tijd op dat moment even stil. Om vervolgens de draad weer op te pakken.

Angst is dus een slechte noch een goede raadgever. Er niet naar handelen is het beste. Angst is een moment van reflectie. Het slechts herkennen en erkennen dat je angstig bent is voldoende. Het uitspreken zorgt ervoor dat Phobos gezien wordt. Om je vervolgens te helpen je angst te overwinnen en te kunnen groeien. Zolang Deimos niet heerst in het spel van de paradox van het leven, is het voor de mens een zegen om angst te kunnen ervaren. Om tot hernieuwde inzichten te komen en om de risico’s die het leven met zich meedraagt te kunnen omarmen. Hetgeen voor groei zorgt. Het zorgt ervoor dat je het leven weloverwogen aan kunt gaan. En op een dag kunt zeggen dat het leven voldaan is en dat je het ten volste hebt ervaren.